Anti Sovyetik Filmlerin Son Halkası 44 Child

Hollywood ve İngiliz sinemasının Soğuk Savaş döneminden kalan en eski hastalıklarından biri Sovyetler Birliği karşıtı filmler yapmaktır. Sürekli düşman algısıyla varlığını devam ettiren Amerikan siyaseti, uzun yıllar Sovyet düşmanlığını pompalayan işleri desteklemişti. Sovyetlerin dünya siyasi atmosferinden silinmesinden sonra bile bu eski düşmanı hedef alan çalışmaları beyaz perdede görmek olağandı. Bu yapımlarda konu çok önemli değildir. Temel yaklaşım, Sovyet vatandaşlarının insanlıklarından çıkmış barbar kimseler oldukları imajının sürekli izleyiciye verilmesini üzerine kuruludur. Bu yapımlarda olumlu özellikleri olan Sovyet bireyleri görmek neredeyse imkânsızdır. Yeni düşman olarak bir süre Çin, İran ve Kuzey Kore ülkelerinin nükleer programları vs. kullanılmaya başlanınca Sovyet karşıtı filmler azalmaya başlamıştı. Yakın zamanda ise bu çalışmalara yeni bir halka eklendi: 44 Child  İngiliz romancı Tom Rob Smith’in romanından uyarlanan film İngiltere ve ABD ortak yapımı.

44-cocuk-child-44-2015-film-izle-140

Oldukça ilgi çekici bir konusu olan filmin Stalin döneminde işlenen seri cinayetleri ve bu cinayetlerin devlet mekanizması tarafından üstünün kapatılması sürecini anlatıyor. Bu konu anlatılırken dönemin politik atmosferi de filmin fonu olmaktan ziyade filmin temel dayanağı olacak kadar fazla yer açılmış. Hatta filmdeki cinayetlere başlayana kadar neredeyse filmin yarısı bitiyor ve bu bölümde tek amaç dönemin atmosferini vermek. Yani suikastlar, işkenceler, hırsızlıklar vb.

Filmin ilk amacı Sovyetlerin kahramanlık mitlerini alaşağı etmektir. Önce bilinen kahramanlıklar yıkılmalı sonrada yeni olumsuz imajlar gün yüzüne çıkarılmalıdır.

Bır yetimhanede başlıyor film. Tabı önce bir açıklama belirir önümüzde. Açıklamada Stalin’ın binlerce çocuğu babasız bıraktığından ötürü bu yetimhanelerin var olduğu belirtilir. Dünyanın her yerinde olan yetimhaneler için enteresan bir gerekçedir. Yurtta çocuklar kendilerinden daha küçük bir çocuğun başına toplanmış acımasıca dövüyorlardır.  Bu sahnenin filmin bütünüyle uzaktan yakından alakası yoktur. Tek alakası vardır yönetmenin Sovyet imajına hizmet eder. Buralarda kendinden küçüğü ezerler. Eşitlik yoktur imajını vermeye çalışır.

Ana karakterimiz Leo bu baskı dolu yetimhaneden kaçıp Sovyet ordusuyla tanışır. Bir subay olur. Dünya savaşına katılır. Filmdeki savaş sahnelerinde Sovyetlerin faşizmi durdurduğu, dünyanın seyrini değiştirdiği böylesi büyük bir kahramanlığı yönetmenin nasıl yok etmek istediğini görürüz. Yönetmen Sovyetlerin Berlin’e girip kızıl bayrak diktiği büyük simge fotoğrafın uydurma bir hikâyesini yansıtır.  Hepsi bezgin, ruhsuz askerlerden oluşan bir topluluktan bir asker yukarı çağrılır. Bayrağı kuleye dikmesi istenecektir. Ancak bir de ne görsünler? Askerin kolu ölen Alman askerlerden çaldığı saatlerle doludur. Kızıl bayrak için başka bir asker seçilir. Bizim yetim subayımızdır kızıl bayrağı Berlin’e diken. Burada yönetmen; “Sovyetlerden kahraman çıkmaz hepsi at hırsızıdır!” ifadesinin görsel bir dille vermeye çalışır. Geçtiğimiz aylarda 70. yılının kutlandığı faşizme karsı Sovyet zaferinin İngiliz ve Amerıkalıların gözündeki tahammülsüzlüğünün bir türlü geçmediğini görüyoruz.

44cocuk4

Savaştan sonra yetim subay Leo ve arkadaşlarını bir masanın etrafında eşleri ve sevgilileriyle birlikte görürüz. Leo sevgilisine nasıl âşık olduğunu anlatıyordur. Yönetmen aşkın kendisine bile izin vermez onu bile tesadüfe bağlar. Başkasına ilanı aşk ederken şimdiki sevgilisi çıkmıştır karşısına. Daha acımasız bakış açısını ise sevgililerin sevişme sahnelerinde gösterir yönetmen. Sovyet erkeği kadınla sevişmez adeta tecavüz eder. Ne öpüşmeleri vardır, ne de dokunuşları, sadece sert bir seks sahnesidir ekranda beliren. Bir de memnuniyetsiz kadının bakışları. Yönetmenin Sovyet insanlarının âşık olup sevişmelerine bile tahammülü yoktur! Üstelik filmin ana konusunun bu gelişen olaylarla bağlantısı da yoktur. Bir seri katilin çocukları öldürmeye başlamasıyla gelişen olaylar filmin yarısından sonra başlar. Hele Sovyet bireylerini yerle yeksan edelim de seri katile sıra gelir!

Savaş kahramanı Leo, savaştan sonra devletin suçlu gördüklerini tutuklayan ekibe dâhil olmuştur. Son görevi için önüne koydukları fotoğraf karısına aittir.  Bu durumu kabul etmeyen Leo, ceza olarak merkezin dışında bir şehre sürülür. Cinayetler de başlamıştır. Leo’nun gittiği şehirde de cinayetler işleniyordur. Leo bunların arasındaki bağlantılar kurmaya çalışırken, onu sürgün eden arkadaşının karısında gözü olduğunu anlarız. Karısı Leo’yu bırakıp onu sürgün eden subayla olmayı kabul etmeyince tecavüze uğrar.  Dedim ya  Sovyetler’de insan yoktur. Filme göre bütün kötülüklerin toplamına Sovyetler derler.

Leo ve karısı türlü badireler atlattıktan sonra Leo’nun ekibince nedensizce aileleri öldürülen iki dünya güzeli kızı yılar sonra yetimhanede bulurlar. Upuzun saçları kesilmiş ölmekten beter haldedirler. Yönetmen filmin sonuna gelindiğinde bile hırsını alamamış olacak. Burada da “çocuğu Sovyet yurtlarına emanet edersen bu hale gelirler iste” demek ister.

44 Child Rusya tarafından gerçekleri çarpıttığı iddiasıyla ülkede gösterim izni alamamasıyla tartışma yaratan bir yapım olmuştu. Umarım devletler kendilerine yapılan eleştirileri daha müsamalı olurlar da bu tarz yapımlar da bu sansür mekanizması üzerinden reklam yapma olanağını kaybederler. Zira film yasaklanacak kadar bile ciddiye alınamayacak bir kara propaganda zihniyetiyle çekilmiş.

1029111_620x413

Sovyetler’de geçen filmlerin şehir dekorları da her dâim gri bir atmosferdedir. Dış çekimlerde kar, yağmur, bir tane uzun geniş cadde, iki tane tarihi bina, her bir yandan dumanlar çıkan pis yerler… Moskova’nı kocaman yeşil parkları, gülümseyen çocukları her Sovyetleri anlatan yurtdışı projesinde izleyici olarak bizden esirgenir. Bu filmde de bu olgu değişmemiş.

Sovyetler dışında çekilip de Sovyetleri anlatan en başarılı film Doktor Jivago’ydu. O da Sovyet yönetimiyle sıkıntıları da olsa o coğrafyanın bir bireyi olan Boris Pasternak’ın romanından uyarlamaydı. Aradan 10 yıllar geçmesine rağmen onun estetik derinliğine ve akıcılığına yaklaşan film henüz yapılmadı. 44 Child de kötü bir anti propaganda filmi olarak benzerleri gibi tarihteki yerini alacağa benziyor.

Sovyet dönemini yaşamış olan Tataristan kökenli Natalia Koyuncu, son belediye başkanı seçimlerinde sosyalist önermeleri olan bir partiden Antalya Belediye Başkan Adayı olmuştu. Memleketin acar gazetecilerinden biri de kendisine:  “Siz seçmene sosyalizmi anlatırken ‘İyi bir şey olsaydı Rusya’da yıkılmazdı’ diyeceklerdir. Buna nasıl bir cevabınız olacak?” diye sormuştu. Natalia da: “Komünizm iyi bir şey olmasaydı, bu dünyanın efendileri onu yıkmak ve bir daha iktidara gelmemesi için bu kadar uğraşırlar mıydı” cevabını vermişti. 44 Child de bana bu dünyanın efendilerinin çabalarının ürünü izlenimi verdi.

44 Child

Yönetmen: Daniel Espinosa

Yapım Yılı: 2015

 Ülkesi: İngiltere

Rıza Oylum

1984 İstanbul doğumlu. İstanbul Kültür Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde lisans, Trakya Üniversitesi’nde aynı alanda yüksek lisans eğitimi aldı. Varlık, Virgül, Agora, Cumhuriyet Kitap, Film Arası, Kitapçı ve Edebiyathaber.net gibi farklı mecralarda sinema ve edebiyat merkezli metinler yayımladı. Uzakdoğu Sineması, Rus Sineması, Alman Sineması, Ortadoğu Sineması, Dünya Yönetmenlerinden Sinema Dersleri, Doksanlar, Dünya Yazarlarından Yazarlık Dersleri, İran Sineması ve Film Gibi Geçti-Ediz Hun kitaplarını yazdı. Ulusal ve uluslararası festivallerde jüri, küratör ve yayın editörü görevlerinde bulundu. Türkiye’de ve yurtdışında ülke sinemaları üstüne konferanslar verip workshoplar yaptı. Halihazırda Üsküdar Üniversitesi’nde öğretim görevlisi, Gazete Duvar’da köşe yazarı ve Seyyah Kitap’ın genel yayın yönetmeni olan Oylum; Türkiye PEN Yazarlar Derneği, FIPRESCI (Uluslararası Film Eleştirmenleri Federasyonu) ve FEDERO (Avrupa ve Akdeniz Film Eleştirmenleri Federasyonu) Üyesidir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Film Kritikleri

Asteroit Şehir: Wes Anderson’dan Postmodern Bir Deneyim

Wes Anderson’ın yeni filmi “Asteroit Şehir”, 16 Haziran’da sinemalarda gösterime girdi. “Asteroit Şehir”, ilk gösterimini mayıs ayında Cannes Film Festivali’nde yapmıştı. Cannes’dan sonra hızlıca vizyonda karşımıza çıkan film, Tom Hanks, Margot Robbie, Jason Schwartzman, Scarlett Johansson, Jeffrey Wright, Tilda Swinton, Bryan Cranston, Edward Norton, Adrien Brody, Liev Schreiber, Hope Davis, Stephen Park, Rupert Friend, Maya […]

Devamını Oku
Film Kritikleri

Yoksulluğun ‘Mülk’le İmtihanı

Nisan ayında yapılan 42’nci İstanbul Film Festivali’nde farklı ülke sineması örneklerini takip etmek mümkün oldu. Bu yıl 84 ülkeden 160 yönetmenin filmleri gösteriliyor. Bu zenginliğin en iyi tarafı yeni yönetmenler keşfetmek oluyor. Belki bir daha beyazperdede görme imkânı olmayacak filmler, festival vesilesiyle karşımıza çıkıyor. Böylece farklı ülkelerin sinema yaklaşımlarını, konu çeperlerini görmüş oluyoruz. Bu keşif […]

Devamını Oku
Film Kritikleri

John Wick Dünya Turunda

Son 10 yılın en ses getiren aksiyon serisi olan “John Wick”in 4’üncü bölümü, 22 Mart’ta vizyona girdi. 3’üncü bölümde High Table örgütüne olan bağlılığı sona ererek güvenlik koruması kaldırılan John Wick, bu bölümde özgürlüğünü elde etmeye çalışıyor. Film, 100 milyon dolara dayanan bütçesiyle bonkör bir dünya şehirleri seyri sunuyor. Bu filmde John Wick’in yakalanması için […]

Devamını Oku